1. เขียน Project Brief ให้ชัดก่อนเริ่มออกแบบ

Project Brief คือเอกสารที่บอกว่าโครงการต้องทำอะไรและจะตัดสินว่าผ่านได้อย่างไร ก่อนให้ทีมออกแบบเริ่มงาน ควรระบุข้อมูลต่อไปนี้ให้ครบ

• ชนิดกีฬา ขนาดและแนววางสนาม รวมพื้นที่นอกเส้นแข่งขันที่ต้องใช้แสง
• ระดับการใช้งาน เช่น ฝึกซ้อม สันทนาการ แข่งขันระดับสโมสร ระดับประเทศ หรือระดับนานาชาติ
• มีการถ่ายทอดสดหรือไม่ ใช้กล้องกี่ตำแหน่ง มีระบบความละเอียดสูงหรือภาพสโลว์โมชันหรือไม่
• จำนวนผู้ชม พื้นที่อัฒจันทร์ ทางเดิน ทางเข้าออก และพื้นที่ความปลอดภัยที่ต้องใช้แสง
• โหมดใช้งาน เช่น การแข่งขันเต็มรูปแบบ ฝึกซ้อม บำรุงรักษา ทำความสะอาด และเหตุฉุกเฉิน
• ระดับการแข่งขันสูงสุดที่คาดว่าจะจัดในอนาคต เพื่อเลี่ยงการแก้โครงสร้างหรือเพิ่มโคมภายหลัง
• ข้อจำกัดรอบพื้นที่ เช่น บ้านพัก ถนน สนามบิน เขตอนุรักษ์ เวลาห้ามเปิดไฟ และเงื่อนไขใบอนุญาต
• มาตรฐานและเกณฑ์รับมอบที่ระบุชื่อเอกสาร ฉบับปี และลำดับความสำคัญเมื่อข้อกำหนดขัดกัน

FIFA แนะนำให้ประเมินตั้งแต่ต้นว่าสนามมีโอกาสถ่ายทอดสดระดับใด เพราะระบบสำหรับถ่ายทอดสดซับซ้อนและมีต้นทุนสูงกว่าสนามที่เน้นการเล่นและผู้ชมภายในสนามเท่านั้น หากประเมินผิดตั้งแต่ Brief การแก้ไขภายหลังมักแพงกว่าการออกแบบให้รองรับไว้ตั้งแต่แรก

2. เลือกมาตรฐานให้ตรงกับชนิดกีฬาและระดับการแข่งขัน

ไม่มีมาตรฐานฉบับเดียวที่ใช้แทนทุกกรณีได้ ต้องเลือกจากชนิดกีฬา ภูมิภาค และระดับการแข่งขันของโครงการ ตารางด้านล่างเป็นจุดเริ่มต้นในการเลือกเอกสารอ้างอิง ไม่ใช่รายการแทนข้อกำหนดเฉพาะรายการแข่งขันหรือกฎหมายท้องถิ่น

ในทางปฏิบัติควรทำ Compliance Matrix แยกทุกเกณฑ์ พร้อมระบุแหล่งอ้างอิง สูตรคำนวณ จุดวัด โหมดการทำงาน และผู้รับผิดชอบการทดสอบ เพื่อให้ทุกฝ่ายในโครงการใช้เกณฑ์เดียวกันตั้งแต่ต้น

3. กำหนดตัวชี้วัดให้มากกว่าค่า Lux เฉลี่ย

FIFA ระบุว่าการออกแบบไฟสนามฟุตบอลต้องคำนึงถึงผู้เล่น เจ้าหน้าที่ ผู้ชม กล้องถ่ายทอดสด และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะค่า Lux เฉลี่ยเพียงค่าเดียว ตัวชี้วัดหลักที่ต้องกำหนดมีดังนี้

• ค่าแสงแนวนอน (Eh): แสงที่ตกบนระนาบสนาม ช่วยให้ผู้เล่น ผู้ตัดสิน และผู้ชมเห็นเส้นสนาม วัตถุ และการเคลื่อนไหวบนพื้น
• ค่าแสงแนวตั้ง (Ev): สำคัญต่อการมองเห็นใบหน้าและลำตัวนักกีฬา รวมถึงคุณภาพภาพจากกล้องแต่ละทิศทาง สนามที่ถ่ายทอดสดต้องประเมิน Ev ตามตำแหน่งกล้อง ไม่ใช่ดู Eh เพียงค่าเดียว
• ความสม่ำเสมอ (Uniformity): FIFA Stadium Guidelines อธิบาย U1 เป็นค่าต่ำสุดหารด้วยค่าสูงสุด และ U2 เป็นค่าต่ำสุดหารด้วยค่าเฉลี่ยของกริดที่กำหนด สัญลักษณ์และสูตรอาจต่างกันในแต่ละเอกสาร ต้องนำสูตรจากมาตรฐานที่ระบุในสัญญามาใช้โดยตรง
• แสงแยงตา (Glare): ประเมินจากตำแหน่งและทิศมองของผู้เล่น ผู้ตัดสิน และผู้ชม โคมที่สว่างมากไม่ได้แปลว่าทัศนวิสัยจะดี หากมุมเล็งทำให้เกิดแสงแยงตาหรือเงารุนแรง
• คุณภาพสีและการกะพริบ: สนามที่ถ่ายทอดสดควรกำหนดค่าการแสดงสีหรือ TLCI อุณหภูมิสี ความสม่ำเสมอของสี และเกณฑ์ Flicker ที่สอดคล้องกับกล้องและอัตราเฟรม การใช้ LED เพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีปัญหา Flicker เสมอไป เพราะสมรรถนะยังขึ้นกับไดรเวอร์ วิธีหรี่แสง และความถี่มอดูเลชัน
• แสงรบกวนนอกพื้นที่: ต้องจำลองแสงที่แนวเขต แสงเข้าหน้าต่างข้างเคียง และแสงขึ้นฟ้าตั้งแต่ก่อนติดตั้ง เพราะการแก้ด้วยการเปลี่ยนมุมเล็งหรือเพิ่มอุปกรณ์บังแสงภายหลังอาจทำให้ค่าแสงในสนามลดลง

UEFA Stadium Lighting Guide 2023 กำหนดตัวอย่างเกณฑ์สำหรับสนามฟุตบอลระดับสูงสุด หรือ Elite Level A ไว้ดังนี้

ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างของฟุตบอลระดับสูงสุดเท่านั้น ไม่ใช่ค่ามาตรฐานสำหรับสนามกีฬาทุกประเภท และข้อกำหนดของแต่ละรายการแข่งขันอาจมีเงื่อนไขเพิ่มเติม สนามระดับสันทนาการหรือฝึกซ้อมใช้เกณฑ์ที่ต่ำกว่านี้มาก

4. สำรวจพื้นที่หน้างานก่อนจำลองแสง

ข้อมูลหน้างานที่ไม่ครบทำให้แบบจำลองแสงคลาดเคลื่อนได้ ก่อนเริ่มจำลองด้วยโปรแกรม ควรสำรวจอย่างน้อยหัวข้อต่อไปนี้

• ขนาดจริง ระดับพื้น ทิศเหนือ วัสดุและค่าการสะท้อนของพื้น ผนัง หลังคา และอัฒจันทร์
• ตำแหน่งและความสูงของเสาหรือโครงหลังคา รวมสิ่งกีดขวาง ลำโพง ป้าย และจอ
• แนวมองของผู้เล่น ผู้ชม และตำแหน่งกล้องปัจจุบันหรือที่วางแผนในอนาคต
• แนวเขต บ้านพัก ถนน พื้นที่ธรรมชาติ และจุดที่ต้องตรวจแสงรบกวน
• แหล่งจ่ายไฟ หม้อแปลง ตู้ไฟ สายไฟ ระบบกราวด์ ระบบป้องกันฟ้าผ่า และพื้นที่สำหรับเครื่องกำเนิดไฟฟ้าหรือ UPS
• สภาพแวดล้อม เช่น อุณหภูมิ ความชื้น ฝุ่น ไอเกลือ สารเคมี ลม และการเข้าถึงเพื่อบำรุงรักษา

5. ออกแบบ Photometric Simulation ที่ตรวจสอบย้อนกลับได้

แบบจำลองแสงควรใช้ไฟล์ Photometric ของรุ่นโคม เลนส์ และกำลังไฟที่เสนอจริงเท่านั้น พร้อมบันทึกเวอร์ชันไฟล์ สมมติฐาน Maintenance Factor ค่าการสะท้อน ขนาดกริด ตำแหน่งกล้อง และเกณฑ์ผ่านหรือไม่ผ่านไว้เป็นเอกสาร ผลส่งมอบของการจำลองควรมีอย่างน้อย

• แปลนตำแหน่งเสาและโคม หมายเลขโคม กำลังไฟ เลนส์ และมุมเล็ง
• ตาราง Eh และ Ev พร้อมค่าเฉลี่ย ต่ำสุด สูงสุด และความสม่ำเสมอ
• แผนภาพ False Colour หรือ Isolux และจุดที่มีความเสี่ยงเกิดเงาหรือแสงแยงตา
• ผลวิเคราะห์แสงรบกวนนอกพื้นที่
• Connected Load และโหมดการหรี่แสง
• รายการสมมติฐานและ Tolerance ที่ใช้ในการออกแบบ

6. เลือกโคมจากข้อมูลทดสอบ ไม่ใช่ดูเฉพาะวัตต์

ตัวเลข lm/W สูงไม่ได้รับประกันว่าโครงการจะใช้พลังงานต่ำ หากเลนส์ไม่เหมาะกับพื้นที่ มุมเล็งสูญเสียแสง หรือต้องเพิ่มจำนวนโคมเพื่อให้ผ่านเกณฑ์ความสม่ำเสมอ เอกสารจัดซื้อจึงควรกำหนดข้อมูลอย่างน้อยดังนี้

• 1. รายงาน Photometric และ Electrical ของโคมทั้งชุด เช่นตามวิธีทดสอบ ANSI/IES LM-79-24 หรือวิธีเทียบเท่าที่โครงการยอมรับ
• 2. ไฟล์ IES หรือ LDT ที่ตรงกับรุ่นจริง พร้อมเงื่อนไขห้ามเปลี่ยนเลนส์หรือกำลังไฟโดยไม่คำนวณใหม่
• 3. ประสิทธิภาพแสง กำลังไฟ Power Factor ฮาร์มอนิก และกระแสกระชากตอนเริ่มทำงาน
• 4. อุณหภูมิสี ค่าการแสดงสีหรือ TLCI ความสม่ำเสมอของสี และสมรรถนะ Flicker ทั้งที่ 100% และขณะหรี่แสง
• 5. ระดับ IP ตาม IEC 60529 และ IK ตาม IEC 62262 ที่เหมาะกับสภาพพื้นที่ติดตั้งจริง
• 6. ความปลอดภัยของโคมฟลัดไลท์ตาม IEC 60598-2-5 หรือมาตรฐานที่โครงการยอมรับ
• 7. ความทนต่อ Surge สภาพอุณหภูมิ การกัดกร่อน การสั่นสะเทือน และลมตามสภาพติดตั้งจริง
• 8. น้ำหนัก พื้นที่รับลม อุปกรณ์ยึด และแรงที่ส่งต่อไปยังเสาหรือโครงสร้าง
• 9. อายุใช้งานของ LED และไดรเวอร์ เงื่อนไข Warranty อะไหล่ และระยะเวลาจัดหา

7. ออกแบบเสา โครงสร้าง ระบบไฟฟ้า และระบบควบคุมไปพร้อมกัน

ตำแหน่งโคม ความสูง และมุมเล็งมีผลต่อทั้งค่าแสง แสงแยงตา น้ำหนัก และแรงลม FIFA ระบุว่าต้องประเมิน Geometry ตำแหน่งเสาหรือโครงสร้าง มุมเล็ง และลำแสงอย่างรอบคอบ พร้อมพิจารณาน้ำหนักของอุปกรณ์ตั้งแต่ช่วงออกแบบ ไม่ใช่ปล่อยให้เป็นปัญหาตอนติดตั้ง

ด้านไฟฟ้าควรประเมิน Connected Load, Demand, Voltage Drop, การป้องกันกระแสเกิน, การต่อลงดิน, ระบบป้องกันฟ้าผ่า, การประสาน Surge, ฮาร์มอนิก, กระแสกระชาก, การแบ่งวงจร และการแยกความขัดข้อง เพื่อไม่ให้ความเสียหายจุดเดียวทำให้สนามดับเป็นบริเวณกว้าง สนามที่แข่งขันและถ่ายทอดสดต้องกำหนดระดับความต่อเนื่องและแหล่งจ่ายสำรองให้ชัดเจน UEFA กำหนดให้ทุกสนามต้องมีการประเมินระบบจ่ายไฟและมีแหล่งจ่ายสำรองที่เหมาะสมกับระดับการแข่งขัน

ส่วนระบบควบคุมควรออกแบบ Scene หรือโหมดอย่างน้อยสำหรับการแข่งขัน ฝึกซ้อม บำรุงรักษา ทำความสะอาด และเหตุฉุกเฉิน การหรี่แสงช่วยลดพลังงานเมื่อไม่จำเป็นต้องใช้ระดับเต็ม แต่ต้องตรวจว่าไดรเวอร์และระบบควบคุมไม่ทำให้เกิด Flicker สีเปลี่ยน หรือสัญญาณรบกวนกล้อง ระบบควรมี Manual Override, สถานะย้อนกลับ, บันทึก Alarm, สิทธิ์ผู้ใช้งาน และแผนการทำงานเมื่อเครือข่ายหรือตัวควบคุมล้มเหลว การเลือกโปรโตคอลควรพิจารณาจากหน้าที่ ความเร็ว ความปลอดภัย และความสามารถในการบำรุงรักษา ไม่ใช่เลือกจากชื่อโปรโตคอลเพียงอย่างเดียว

8. คิดงบแบบ Total Cost of Ownership ไม่ใช่ราคาต่อโคม

งบประมาณโครงการควรครอบคลุมทุกรายการต่อไปนี้ ไม่ใช่เปรียบเทียบเฉพาะราคาต่อโคมหรือวัตต์ต่อโคม

• ค่าโคม ไดรเวอร์ อุปกรณ์บังแสง ตู้ควบคุม สายไฟ และระบบสื่อสาร
• ค่าเสา ฐานราก โครงสร้าง ทางเดินบำรุงรักษา และอุปกรณ์ยก
• ค่าออกแบบ จำลอง ตรวจแบบ ขออนุญาต ติดตั้ง เล็งโคม และตรวจวัด
• ค่าไฟตามชั่วโมงและโหมดใช้งานจริง
• ค่าทำความสะอาด ตรวจวัด ซ่อม เปลี่ยนไดรเวอร์หรือโมดูล และค่าเข้าถึงพื้นที่สูง
• ความเสี่ยงจาก Downtime การยกเลิกการแข่งขัน และอะไหล่สำรอง

การเปรียบเทียบข้อเสนอควรใช้เกณฑ์เดียวกัน เช่น อายุโครงการ ชั่วโมงใช้งาน ค่าไฟ แผนบำรุงรักษา และค่าแสงที่รับประกัน เพื่อเลี่ยงการเลือกข้อเสนอที่ราคาซื้อต่ำแต่ต้นทุนตลอดอายุใช้งานสูงกว่า

9. ติดตั้ง เล็งโคม ตรวจรับ และส่งมอบพร้อมแผนบำรุงรักษา

ขั้นติดตั้งควรมี Method Statement งานยก การทำงานบนที่สูง แรงขันของอุปกรณ์ยึด การตรวจสายและกราวด์ และการควบคุมมุมเล็งตาม Aiming Schedule หลังติดตั้งต้องตรวจวัดในสภาพที่มาตรฐานกำหนดด้วยเครื่องมือที่สอบเทียบและกริดเดียวกับเกณฑ์รับมอบ ตรวจทั้ง Eh, Ev, Uniformity, Glare, Flicker และแสงรบกวนตามขอบเขตที่ตกลงไว้ จากนั้นปรับมุมเล็งและวัดซ้ำจนผ่าน

ชุดเอกสารส่งมอบควรมี As-built Layout, Aiming Schedule, Single-line Diagram, Circuit Schedule, Control Logic, รายงานตั้งค่า, รายงานตรวจวัด, คู่มือใช้งาน, Warranty, รายการอะไหล่ และแผนบำรุงรักษา แผนบำรุงรักษาควรเชื่อมกับ Maintenance Factor ที่ใช้ในแบบ ระบุการทำความสะอาด การตรวจมุมเล็ง การทดสอบระบบสำรอง การตรวจระบบควบคุม และการตรวจวัดซ้ำตามความเสี่ยงของพื้นที่ ไม่ควรกำหนดช่วงเวลาแบบตายตัวโดยไม่คำนึงถึงฝุ่น ไอเกลือ สภาพอากาศ และชั่วโมงใช้งานจริง ตามแนวทางของ ISO/CIE TS 22012:2019

สรุป

หัวใจของโครงการไฟสนามกีฬาคือการทำให้ทุกฝ่ายใช้เกณฑ์เดียวกันตั้งแต่ต้นจนจบ เริ่มจากระดับการแข่งขันและการถ่ายทอดสด แปลงเป็นค่าที่วัดได้ ออกแบบแสง โครงสร้าง และไฟฟ้าร่วมกัน เลือกโคมจากข้อมูลทดสอบ ติดตั้งตาม Aiming Schedule ตรวจวัดหน้างาน และบำรุงรักษาให้รักษาค่าแสงตลอดอายุใช้งาน หากเริ่มจากจำนวนวัตต์หรือราคาโคมเพียงอย่างเดียว โครงการอาจสว่างแต่ไม่สม่ำเสมอ แยงตา ถ่ายภาพไม่ดี รบกวนพื้นที่ข้างเคียง หรือไม่ผ่านการตรวจรับ

กำลังวางแผนโครงการไฟสนามกีฬาอยู่หรือไม่?

ส่งแบบแปลนสนามและระดับการแข่งขันที่ต้องการมาได้เลย ทีมวิศวกร SacredLight ช่วยคำนวณ Lux จำลองแสงด้วย DIALux และวางแผนโครงการให้ฟรี

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการวางแผนโครงการไฟสนามกีฬา

สินค้าและบทความที่เกี่ยวข้อง

สินค้า โคมไฟสนามกีฬา LED ทุกรุ่นของ SacredLight

บทความ ออกแบบไฟสนามฟุตบอลตามแนวทาง FIFA ต้องตรวจสอบอะไรบ้าง

บริการ โคมไฟสนามกีฬา พร้อมติดตั้งครบวงจร

เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight  ·  อ้างอิง: FIFA Football Stadiums Guidelines, FIFA Quality Programme for Floodlights, UEFA Stadium Lighting Guide 2023, FIBA Venue Guide, EN 12193:2018, ANSI/IES RP-6-24, ANSI/IES LM-79-24, CIE 083:2019, CIE 150:2017, ISO/CIE TS 22012:2019, IEC 60598-2-5:2015, IEC 60529, IEC 62262  ·  อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569