อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569 · เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight ผู้เชี่ยวชาญไฟสนามกีฬาและโคมไฟไฮเบย์ LED กว่า 15 ปี
สนามกีฬาในร่มที่ "สว่าง" ไม่ได้แปลว่า "มองเห็นดี" เสมอไป เพราะผู้เล่นแต่ละกีฬามองวัตถุที่เคลื่อนที่เร็วในทิศทางต่างกัน นักแบดมินตันมองลูกขนไก่เหนือศีรษะ นักบาสเกตบอลเงยมองห่วง นักเทนนิสติดตามลูกในแนวยาวของคอร์ต ส่วนนักฮอกกี้น้ำแข็งต้องแยกลูกพัคสีเข้มออกจากพื้นน้ำแข็งที่สว่างจ้า การเลือกโคมจึงควรเริ่มจากชนิดกีฬาและระดับการใช้งาน ไม่ใช่เริ่มจากจำนวนวัตต์หรือค่า lm/W
บทความนี้เรียบเรียงจากเกณฑ์ของสหพันธ์กีฬาที่เกี่ยวข้องโดยตรงหกชนิดกีฬา คือบาสเกตบอลตามเกณฑ์ FIBA แบดมินตันตามเกณฑ์ BWF วอลเลย์บอลตามเกณฑ์ FIVB เทนนิสตามเกณฑ์ ITF ฮอกกี้น้ำแข็งตามเกณฑ์ IIHF และสระว่ายน้ำในร่มตามเกณฑ์ World Aquatics พร้อมมาตรฐานทางเทคนิคที่เกี่ยวข้องอย่าง CIE และ IEC เพื่อให้เห็นภาพว่าการออกแบบไฟสนามกีฬาในร่มต้องตรวจสอบอะไรบ้าง นอกเหนือจากค่าลักซ์เพียงตัวเดียว
คำถามที่ว่าสนามกีฬาในร่มต้องใช้กี่ลักซ์ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกกีฬา เพราะแต่ละสหพันธ์กำหนดพื้นที่อ้างอิง ระนาบวัด และความสูงวัดไม่เหมือนกัน เช่น FIVB วัดวอลเลย์บอลที่ความสูง 1 เมตรเหนือพื้นที่เล่น ส่วน IIHF วัดฮอกกี้น้ำแข็งที่ความสูง 1.5 เมตร และ FIBA แยกค่าตามพื้นที่ PPA กับ TPA และทิศทางกล้อง การนำตัวเลขจากกีฬาหนึ่งไปใช้กับอีกกีฬาหนึ่งโดยไม่ดูวิธีวัดจึงทำให้ออกแบบผิดพลาดได้
| กีฬา | เกณฑ์หลักจากสหพันธ์ | ข้อควรระวังในการอ่านค่า |
|---|---|---|
| บาสเกตบอล | FIBA 5x5 ถ่ายทอดสด (2024): PPA เฉลี่ย EC 2,000 lx, EV 1,700 lx, EH 1,500-3,000 lx | เป็นค่า Maintained ต้องแยก PPA กับ TPA และดูทิศกล้อง ใช้ถึง 30 กันยายน 2569 |
| แบดมินตัน | BWF Grade 1-2 ขั้นต่ำ 1,000 lx สม่ำเสมอ | ห้ามวางโคมเหนือพื้นที่เล่น ถ่ายทอดสดไม่ต่ำกว่า 1,500-1,600 lx |
| วอลเลย์บอล | FIVB ทั่วไปไม่น้อยกว่า 300 lx ระดับ World/Official ไม่น้อยกว่า 2,000 lx | วัดที่ความสูง 1 เมตรเหนือพื้นที่เล่น |
| เทนนิส | ITF World Tennis Tour ขั้นต่ำ 500 lx | อัตราค่าสูงสุดต่อต่ำสุดแนะนำไม่เกิน 1.5:1 ผู้ควบคุมมีสิทธิ์ระงับการแข่งขันหากแสงไม่พอ |
| ฮอกกี้น้ำแข็ง | IIHF World Championship (UHD TV): Ev เฉลี่ย 1,500 lx, Eh เฉลี่ย 2,500 lx | วัดที่ความสูง 1.5 เมตร เป็นเกณฑ์เฉพาะรายการระดับโลก ไม่ใช่ลานฝึกทั่วไป |
| สระว่ายน้ำในร่ม | World Aquatics/FINA ไม่น้อยกว่า 600 lx เหนือแท่นกระโดดและจุดกลับตัว | เป็นคู่มือปี 2020 ต้องตรวจ Facilities Rules ฉบับปัจจุบันก่อนผูกสัญญา |
สำหรับสนามในร่มส่วนใหญ่ที่ความสูงเพดานระดับโรงยิมหรืออาคารกีฬาทั่วไป โคมที่ใช้ออกแบบระบบแสงคือกลุ่ม โคมไฟไฮเบย์ LED ซึ่งมีทั้งแบบ UFO และแบบ Linear ให้เลือกตามรูปทรงสนามและมุมกระจายแสงที่ต้องการ
ค่าเฉลี่ยที่สูงอาจซ่อนจุดมืดหรือจุดสว่างจัดไว้ได้ การออกแบบที่ถูกต้องต้องระบุค่าเฉลี่ย (Eavg) ค่าต่ำสุด (Emin) ค่าสูงสุด (Emax) และความสม่ำเสมอทั้ง U1 ซึ่งคือ Emin/Emax และ U2 ซึ่งคือ Emin/Eavg พร้อมระบุว่าเป็นค่า Initial หรือ Maintained เพราะค่า Maintained คือค่าหลังหักลบการเสื่อมของแสงและฝุ่นสะสมตาม Maintenance Factor ของโครงการ ไม่ใช่ค่าวันแรกที่ติดตั้ง
ตัวอย่างที่ชัดเจนคือเกณฑ์ FIBA สำหรับบาสเกตบอลถ่ายทอดสด ซึ่งแยกค่าออกเป็นสามชุด คือ EC สำหรับกล้อง EV สำหรับแนวตั้ง และ EH สำหรับแนวนอน พร้อมกำหนดพื้นที่วัดสองระดับ คือ PPA หรือพื้นที่เล่นหลัก และ TPA หรือพื้นที่รวมโดยรอบ โดยทั้งสองพื้นที่ใช้ค่าเฉลี่ยเดียวกัน แต่ PPA ต้องการความสม่ำเสมอที่เข้มงวดกว่า TPA
| พื้นที่ | EC เฉลี่ย | EV เฉลี่ย | EH เฉลี่ย | Uniformity Min/Max |
|---|---|---|---|---|
| PPA (พื้นที่เล่นหลัก) | 2,000 lx | 1,700 lx | 1,500-3,000 lx | 0.70 (เข้มงวดกว่า) |
| TPA (พื้นที่รวม) | 2,000 lx | 1,700 lx | 1,500-3,000 lx | 0.60 |
อ้างอิงมาตรฐาน: ทุกจุดใน TPA ยังต้องมี Flicker Factor ไม่เกิน 1%, CRI ไม่น้อยกว่า Ra 80 และ CCT 4,000-6,000 K โดยเบี่ยงจากค่าเฉลี่ยไม่เกิน 500 K ตาม FIBA Official Basketball Rules 2024 - Basketball Equipment
คำว่า UGR ต่ำ หรือ "anti-glare" ในดาต้าชีตไม่ได้รับประกันว่าผู้เล่นจะไม่ถูกรบกวนสายตา งานออกแบบไฟกีฬาจึงควรตรวจแนวมองจริงของผู้เล่นในจังหวะสำคัญ เช่น ขณะเสิร์ฟลูกแบดมินตัน ขณะยิงลูกบาสเกตบอล ขณะมองลูกพัคบนลานน้ำแข็ง และแนวมองของกล้องถ่ายทอดสด ไม่ใช่พิจารณาจากค่า UGR เพียงตัวเลขเดียวในเอกสารสินค้า
ข้อควรระวัง: "Glare-free" ไม่ใช่คุณสมบัติที่รับประกันได้จากสเปกโคม CIE 232:2019 ระบุว่าวิธีคำนวณ UGR แบบดั้งเดิมอาจประเมินความไม่สบายตาต่ำเกินไปสำหรับโคม LED ที่มีความส่องสว่างกระจายไม่สม่ำเสมอสูง ซึ่งเป็นลักษณะที่พบได้ทั่วไปในโคม LED เมื่อเทียบกับหลอดไฟรุ่นเก่า ต้องตรวจจากตำแหน่งมองจริงของผู้เล่น ไม่ใช่อ่านจากดาต้าชีตเพียงอย่างเดียว
LED ตอบสนองต่อกระแสไฟได้รวดเร็ว จึงเกิด Temporal Light Modulation ได้ง่ายเมื่อไดรเวอร์หรือระบบหรี่แสงออกแบบไม่ดี ปัญหานี้อาจไม่ปรากฏชัดต่อสายตามนุษย์ แต่แสดงผลเป็นแถบหรือความสว่างไม่สม่ำเสมอในภาพ Slow Motion ได้ CIE 249:2022 ระบุว่าผลจาก Temporal Light Artefact อาจกระทบการรับรู้ ประสิทธิภาพการมองเห็น ความล้าของสายตา และในบางบริบทอาจสัมพันธ์กับอาการไมเกรน ส่วน CIE TN 012:2021 ให้แนวทางการวัด Temporal Light Modulation แต่ระบุไว้ชัดเจนว่าเป็นเพียงคำแนะนำทางเทคนิค ไม่ใช่การกำหนดให้เป็นมาตรฐานบังคับ
ข้อควรระวัง: การจัดซื้อควรกำหนดวิธีทดสอบในทุก Scene การใช้งานและทุกระดับการหรี่แสง แล้วขอผลทดสอบจริงประกอบการตัดสินใจ ไม่รับคำว่า Flicker-free โดยไม่มีรายงานทดสอบ
บรรยากาศเหนือสระว่ายน้ำในร่มไม่ได้มีเพียงความชื้นสูง แต่คลอรีนที่ใช้ฆ่าเชื้อสามารถทำปฏิกิริยากับเหงื่อ ปัสสาวะ และสิ่งปนเปื้อนจากร่างกายผู้เล่น เกิดเป็นสารประกอบ Chloramines ที่ระเหยขึ้นเหนือผิวน้ำ และสะสมมากขึ้นเมื่อระบบระบายอากาศไม่เพียงพอ ตามข้อมูลของ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) การเลือกโคมเหนือสระจึงต้องพิจารณาวัสดุตัวเรือน สารเคลือบผิว ชิ้นส่วนยึด ซีล ตำแหน่งไดรเวอร์ และหลักฐานการทดสอบความทนทานต่อบรรยากาศที่มีสารกัดกร่อนโดยตรง ไม่ใช่ดูเฉพาะค่า IP
ด้านค่าความสว่าง คู่มือ Swimming Pool Certificate Guide ของ World Aquatics ซึ่งเดิมคือ FINA ฉบับปี 2020 กำหนดไม่น้อยกว่า 600 ลักซ์เหนือแท่นกระโดดตัวและจุดกลับตัว พร้อมให้ออกรายงานแสงประกอบการรับรองสระ อย่างไรก็ตามคู่มือนี้เผยแพร่ตั้งแต่ปี 2020 จึงควรตรวจ Facilities Rules ฉบับปัจจุบันของ World Aquatics ก่อนผูกค่าไว้ในสัญญาจริง
ข้อควรระวัง: IP65 ไม่เท่ากับทนไอคลอรีนเหนือสระว่ายน้ำ ค่า IP ตาม IEC 60529 บอกการป้องกันของตัวเรือนต่อฝุ่นและน้ำ แต่ไม่ได้พิสูจน์ความทนทานต่อ Chloramines ต้องขอหลักฐานการทดสอบวัสดุแยกต่างหาก
ทั้งสามคำนี้มักถูกใช้แทนกันจนสับสน IEC 60529 กำหนดรหัส IP ใช้จำแนกการป้องกันของตัวเรือนจากการเข้าถึงชิ้นส่วนมีไฟ สิ่งแปลกปลอม และน้ำ ส่วน IEC 62262 กำหนดรหัส IK ใช้จำแนกความทนทานต่อแรงกระแทกทางกลของตัวเรือนเพียงครั้งเดียวด้วยพลังงานที่กำหนด ทั้งสองมาตรฐานนี้ไม่ได้ทดสอบว่าโคมและอุปกรณ์ยึดจะทนแรงกระแทกซ้ำจากลูกกีฬาที่ปาหรือตีเข้าใส่ระหว่างการเล่นจริงได้หรือไม่
สำหรับโรงยิมและสนามกีฬาในร่ม มาตรฐานที่ตรงประเด็นคือ DIN 18032-3 ซึ่งฉบับปัจจุบันคือ DIN 18032-3:2026-07 ทดสอบด้วยการปาลูกบอลกระแทกจุดเดิมซ้ำหลายสิบครั้งด้วยความเร็วสูง โดยโคมพร้อมอุปกรณ์ยึดทั้งชุดต้องไม่เกิดความเสียหายเชิงโครงสร้างหรือมีชิ้นส่วนหลุดออกมา การขอรายงานทดสอบตาม DIN 18032-3 ของรุ่นโคมและวิธีติดตั้งจริงจึงสำคัญกว่าการอ้างอิงเฉพาะค่า IK บนดาต้าชีต
ข้อควรระวัง: IK08 ไม่ได้แปลว่าโคมทนแรงกระแทกจากลูกกีฬาซ้ำได้ ค่า IK วัดแรงกระแทกทางกลต่อตัวเรือนเพียงครั้งเดียว ไม่ใช่การทดสอบแรงกระแทกซ้ำจากลูกบอลตาม DIN 18032-3 ซึ่งตรวจโคมพร้อมอุปกรณ์ยึดทั้งชุด
สนามเดียวอาจใช้ได้ทั้งแบดมินตัน บาสเกตบอล วอลเลย์บอล ฟุตซอล การฝึกซ้อม และการถ่ายทอดสด ซึ่งแต่ละกิจกรรมต้องการระดับแสงและตำแหน่งมองที่ต่างกัน โหมดฝึกซ้อมอาจใช้แสงน้อยกว่าโหมดแข่งขัน ขณะที่โหมดถ่ายทอดสดต้องเพิ่มแสงแนวตั้งและตรวจแนวกล้อง การออกแบบจึงควรอ้างอิงข้อกำหนดที่เข้มงวดที่สุดที่เกี่ยวข้อง แล้วสร้างชุด Scene แยกตามกิจกรรม พร้อมทดสอบให้ครบทุก Scene ไม่ใช่ทดสอบเฉพาะ Scene กำลังเต็ม
ระบบควบคุมอย่าง DALI ซึ่งอยู่ในมาตรฐานตระกูล IEC 62386 ช่วยให้ตั้งค่าและสลับ Scene ได้สะดวก แต่ตัวโปรโตคอลเองไม่ได้รับประกันผลประหยัดพลังงาน ผลประหยัดจริงเกิดจาก Control Narrative ที่ออกแบบไว้ เช่น Schedule การปิดพื้นที่ว่าง Sensor ตรวจจับการใช้งาน และการล็อกไม่ให้ผู้ใช้เปิดแสงเต็มกำลังตลอดเวลาโดยไม่จำเป็น พร้อมตรวจสอบความเข้ากันได้และทำ Commissioning ของอุปกรณ์ทุกยี่ห้อที่ใช้ร่วมกัน
ค่าประสิทธิภาพ lm/W เป็นข้อมูลระดับผลิตภัณฑ์ ใช้เปรียบเทียบประสิทธิภาพของโคมแต่ละรุ่นได้ แต่ไม่ได้บอกว่าสนามจะได้ Uniformity หรือ Glare ตามที่ต้องการ จำนวนโคมและพลังงานที่ใช้จริงในโครงการขึ้นกับการกระจายแสงของ Optic รูปแบบการจัดวาง มุมเล็ง ความสูงติดตั้ง ค่าการสูญเสียแสงจาก Reflectance ของพื้นผิว และ Maintenance Factor ประกอบกัน โคมที่ประสิทธิภาพสูงแต่ Optic ไม่เหมาะกับรูปทรงสนามอาจต้องใช้จำนวนมากกว่า หรือสร้าง Glare มากกว่าโคมที่ประสิทธิภาพต่ำกว่าเล็กน้อยแต่ควบคุมลำแสงได้ตรงเป้าหมาย
ด้านการคำนวณคืนทุน สูตรพื้นฐานคือระยะเวลาคืนทุนเท่ากับเงินลงทุนสุทธิหารด้วยเงินประหยัดสุทธิต่อปี โดยเงินประหยัดสุทธิต้องรวมค่าบำรุงรักษาที่ลดลงและหักค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นจากการทำ Commissioning และอะไหล่ระบบควบคุม ไม่ควรรับประกันตัวเลขเปอร์เซ็นต์ประหยัดพลังงานหรือคำว่าคืนทุนเร็วโดยไม่มีข้อมูลกำลังไฟระบบเดิม ชั่วโมงใช้งานจริง อัตราค่าไฟ และสมมติฐานที่เจ้าของโครงการยอมรับร่วมกัน
การออกแบบไฟสนามกีฬาในร่มที่ดีต้องตอบสามเรื่องพร้อมกัน คือผู้เล่นมองเห็นและเล่นได้อย่างปลอดภัย ผู้จัดการแข่งขันหรือผู้ถ่ายทอดสดตรวจรับผ่านตามเกณฑ์ และเจ้าของสนามบริหารพลังงานกับการบำรุงรักษาได้ตลอดอายุระบบ หากเริ่มต้นจากชนิดกีฬา เอกสารอ้างอิงที่ถูกต้อง พื้นที่วัด และเกณฑ์ตรวจรับก่อนเลือกรุ่นโคม โครงการจะลดทั้งความเสี่ยงด้านคุณภาพ ภาพลักษณ์ และค่าใช้จ่ายแก้ไขหน้างานในภายหลัง
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนเอกสารมาตรฐานฉบับเต็ม แบบวิศวกรรม หรือการอนุมัติโดยวิศวกรและผู้มีอำนาจรับผิดชอบโครงการ
ส่งชนิดกีฬา ขนาดสนาม และความสูงเพดาน ทีมวิศวกร SacredLight ช่วยประเมินแบบเบื้องต้นให้ฟรี
ปรึกษาทีมวิศวกรฟรีทาง LINEBWF กำหนดสนามระดับ Grade 1-2 ต้องมีความสว่างขั้นต่ำ 1,000 lux อย่างสม่ำเสมอ และห้ามวางโคมตรงเหนือพื้นที่เล่น ส่วนสนามที่มีการถ่ายทอดสดต้องมีค่าไม่ต่ำกว่า 1,500-1,600 lux โดย BWF และผู้ถ่ายทอดจะกำหนดรายละเอียดเพิ่มเติมตามรายการแข่งขัน
ไม่จริง Flicker หรือ Temporal Light Modulation ขึ้นอยู่กับไดรเวอร์ ระบบหรี่แสง และการทำงานร่วมกับกล้อง ต้องมีรายงานทดสอบ TLM ทุก Scene และทุกระดับ Dimming ประกอบการตัดสินใจ ไม่ควรเชื่อคำโฆษณาเพียงอย่างเดียว
ไม่เพียงพอ ค่า IP บอกเฉพาะการป้องกันฝุ่นและน้ำของตัวเรือน แต่ไม่ได้พิสูจน์ความทนทานต่อ Chloramines ที่ระเหยเหนือผิวน้ำสระคลอรีน ควรขอหลักฐานการทดสอบวัสดุหรือ Coating ที่ทนสภาพกัดกร่อนแยกต่างหาก
ไม่ได้แปลว่าเช่นนั้นโดยอัตโนมัติ ค่า IK ทดสอบแรงกระแทกทางกลเพียงครั้งเดียว ส่วนแรงกระแทกซ้ำจากลูกกีฬาต้องดูรายงานทดสอบตาม DIN 18032-3 ของโคมพร้อมอุปกรณ์ยึดทั้งชุด ซึ่งเป็นคนละมาตรฐานกัน
ไม่ควรใช้ Scene เดียว เพราะโหมดฝึกซ้อม แข่งขัน และถ่ายทอดสดต้องการระดับแสงและแนวกล้องต่างกัน ควรออกแบบตามข้อกำหนดที่เข้มงวดที่สุด แล้วสร้าง Scene แยกตามกิจกรรม พร้อมทดสอบให้ครบทุก Scene ก่อนส่งมอบ
ไม่จำเป็น lm/W เป็นข้อมูลระดับผลิตภัณฑ์เท่านั้น จำนวนโคมจริงในโครงการขึ้นกับ Optic รูปแบบการจัดวาง มุมเล็ง ความสูงติดตั้ง และ Maintenance Factor ต้องยืนยันจากแบบจำลองแสงของโครงการจริง ไม่ใช่เทียบค่า lm/W อย่างเดียว
สินค้า โคมไฟไฮเบย์ LED สำหรับสนามกีฬาในร่มและโรงยิม
บทความ UFO High Bay กับ Linear High Bay ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนให้เหมาะกับหน้างาน
บริการ ออกแบบระบบแสงสว่างและติดตั้งครบวงจร (Lighting Design)
เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight · อ้างอิง: FIBA Official Basketball Rules 2024, BWF Statutes Section 5.3.4, FIVB Official Volleyball Rules 2025-2028, ITF World Tennis Tour Organisational Requirements 2026, IIHF 2026 World Championship Event Code, World Aquatics Swimming Pool Certificate Guide 2020, DIN 18032-3:2026-07, CIE 232:2019, IEC 60529, IEC 62262, CDC · อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569
08 กันยายน 2569
ผู้ชม 276 ครั้ง
English