อัพเดทล่าสุด: มิถุนายน 2569 · เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight ผู้จัดจำหน่ายโคมไฟกันระเบิด LED กว่า 10 ปี
โคมกันระเบิด (Explosion-proof light) ไม่ใช่แค่โคมไฟที่แข็งแรงเป็นพิเศษ แต่คือโคมที่ออกแบบตามมาตรฐานสากลเพื่อให้ใช้งานได้ในพื้นที่ที่มีก๊าซ ไอระเหย หรือฝุ่นที่ติดไฟได้ โดยไม่เป็นแหล่งจุดระเบิด บทความนี้รวบรวมสิ่งที่ต้องรู้ก่อนเลือกซื้อโคมกันระเบิด ตั้งแต่นิยาม Zone ประเภท Ex และวิธีเลือกที่ตรงกับหน้างานจริง
โคมกันระเบิดหรือ Explosion-proof luminaire คือโคมไฟที่ออกแบบให้ทนต่อแรงดันระเบิดภายในตัวโคม และปิดไม่ให้ประกายไฟ ความร้อน หรือพลังงานไฟฟ้ารั่วไหลออกมาติดไฟกับบรรยากาศรอบข้างได้ มาตรฐานหลักที่ใช้กำหนดความต้องการคือ IEC 60079 ของ International Electrotechnical Commission
โคมทั่วไปที่ไม่ได้รับการรับรองอาจเกิดประกายไฟในวงจรภายในได้ ซึ่งก็เพียงพอที่จะจุดระเบิดในพื้นที่ที่มีก๊าซหรือฝุ่นสะสม การใช้โคมกันระเบิดที่ได้มาตรฐานจึงไม่ใช่ตัวเลือก แต่เป็นข้อกำหนดทางกฎหมายในพื้นที่อันตราย
หมายเหตุ: ในไทย กรมโรงงานอุตสาหกรรมอ้างอิง IEC 60079 สำหรับระบบไฟฟ้าในพื้นที่อันตราย และโคมกันระเบิดที่ใช้ในพื้นที่ Classified Zone ต้องผ่านการรับรองจากหน่วยงานที่ได้รับการยอมรับ
IEC 60079-10 แบ่งพื้นที่อันตรายตามความถี่ที่บรรยากาศอันตรายปรากฏขึ้น แยกเป็น 2 กลุ่มหลักคือ กลุ่มก๊าซ/ไอระเหย และกลุ่มฝุ่น
Zone 0
ต่อเนื่องหรือเกือบตลอดเวลา
บรรยากาศอันตรายปรากฏเกิน 1,000 ชั่วโมง/ปี ตัวอย่าง: ภายในถังเก็บสารเคมี
Zone 1
เป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ
บรรยากาศอันตรายปรากฏ 10–1,000 ชั่วโมง/ปี ตัวอย่าง: บริเวณถ่ายเทสารเคมี จุดโหลด/ปล่อย
Zone 2
ไม่เกิดในการทำงานปกติ
บรรยากาศอันตรายปรากฏน้อยกว่า 10 ชั่วโมง/ปี ตัวอย่าง: บริเวณรอบๆ ท่อหรือวาล์ว
Zone 20
ฝุ่นสะสมตลอดเวลา เช่น ภายในไซโลเก็บแป้ง
Zone 21
ฝุ่นปรากฏเป็นครั้งคราวระหว่างปฏิบัติงาน เช่น พื้นที่บรรจุธัญพืช
Zone 22
ฝุ่นปรากฏเป็นครั้งคราวผิดปกติ เช่น บริเวณรอบๆ สายพานลำเลียงธัญพืช
รหัส Ex บนป้ายโคมกันระเบิดบอกเทคนิคที่ใช้ป้องกันการจุดระเบิด ซึ่งกำหนดว่าโคมนั้นเหมาะกับ Zone ใด
Ex db — Flameproof
ตัวเรือนออกแบบให้ทนระเบิดภายในได้ และระบายความดันออกผ่านช่องเล็กๆ ที่ดับเปลวไฟก่อนออกสู่ภายนอก เหมาะกับ Zone 1, 2 เป็นเทคนิคที่ใช้มากที่สุดในโคมกันระเบิดสำหรับโรงงาน
Ex eb — Increased Safety
ลดโอกาสเกิดประกายไฟและความร้อนสูงเกินด้วยการเพิ่มความปลอดภัยของขั้วต่อ ฉนวน และระยะห่าง ใช้ร่วมกับ Ex db ในโคมหลายรุ่น ช่วยให้ใช้ได้ใน Zone 1 และ 2
Ex tb — Dust Ignition-proof
ออกแบบสำหรับพื้นที่ฝุ่น Zone 21, 22 โดยป้องกันฝุ่นเข้าตัวเรือนและควบคุมอุณหภูมิผิวไม่ให้จุดระเบิดฝุ่นสะสมรอบข้าง
โคมกันระเบิดสำหรับโรงงานทั่วไปมักระบุรหัสว่า Ex db eb IIC T6 Gb หมายความว่าใช้เทคนิค db+eb, รองรับก๊าซกลุ่ม IIC (กลุ่มอันตรายสูงสุด เช่น ไฮโดรเจน), อุณหภูมิผิวไม่เกิน 85°C (T6), และเหมาะสำหรับ Zone 1/2 (Gb)
พื้นที่ที่มีกฎหมายหรือมาตรฐานกำหนดให้ต้องใช้โคมกันระเบิด ได้แก่:
Zone 1/2 รอบท่อ วาล์ว และพื้นที่ถ่ายเท ต้องใช้โคม Ex db IIC เป็นอย่างน้อย
ไอระเหยสารละลายอินทรีย์ติดไฟง่ายในอุณหภูมิห้อง ทำให้ทั้งพื้นที่ผลิตและคลังสินค้าอาจเป็น Zone 1
ฝุ่นแป้งและฝุ่นข้าวสะสมเป็น Zone 21/22 ต้องใช้โคมที่ผ่าน Ex tb
ห้องผสมสารบางชนิดอาจมีไอระเหยหรือฝุ่นที่ต้องใช้โคม Zone 1/2 หรือ Zone 21/22
การเลือกโคมกันระเบิดผิดประเภทมีความเสี่ยงทางกฎหมายและความปลอดภัย ทีมวิศวกรของเราแนะนำให้ตรวจสอบ 5 ข้อนี้ก่อนสั่งซื้อ:
ทีมวิศวกร SacredLight พร้อมช่วยประเมินและแนะนำรุ่นที่ตรงกับมาตรฐานความปลอดภัยในพื้นที่ของคุณ ไม่มีค่าใช้จ่าย
ปรึกษาทีมวิศวกรฟรีทาง LINEไม่ได้ IP66 หมายถึงกันน้ำและฝุ่นเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าโคมป้องกันการจุดระเบิดได้ โคมกันระเบิดต้องผ่านการทดสอบและรับรองตามมาตรฐาน IEC 60079 ซึ่งเป็นคนละมาตรฐานกันโดยสิ้นเชิง
Zone 1 มีบรรยากาศอันตรายปรากฏบ่อยกว่า Zone 2 โคมที่รับรองสำหรับ Zone 1 ใช้ได้ใน Zone 2 ด้วย แต่โคมที่รับรองแค่ Zone 2 ไม่สามารถนำไปใช้ใน Zone 1 ได้ โคมของ SacredLight ทุกรุ่นรับรองสำหรับ Zone 1 และ Zone 2 จึงใช้ได้ทั้งสองพื้นที่
ATEX คือมาตรฐานของสหภาพยุโรป บังคับใช้ภายใน EU เท่านั้น IECEx คือมาตรฐานสากลที่ยอมรับในกว่า 50 ประเทศรวมถึงไทย กรมโรงงานอุตสาหกรรมไทยยอมรับทั้ง IECEx และ ATEX รวมถึง CNEX (จีน) โดยต้องตรวจสอบว่าใบรับรองยังไม่หมดอายุและตรงรุ่นที่ซื้อ
โคม HPS ขนาด 250W ให้ค่า Efficacy ประมาณ 80–100 lm/W โคม LED กันระเบิดในระดับ 150W ของ SacredLight ให้ Efficacy 160–210 lm/W ซึ่งหมายความว่าให้แสงเท่ากันด้วยกำลังไฟเพียงครึ่งหนึ่ง ในกรณีเปลี่ยน HPS 250W เป็น LED 150W ประหยัดได้ 100W/โคม หรือประมาณ 40% ของค่าไฟ
เอกสารที่ควรได้รับ ได้แก่ (1) ใบรับรอง IECEx/ATEX/CNEX ที่ระบุหมายเลขรุ่น (2) Datasheet ระบุค่า Zone, Gas Group, Temperature Class และ IP Rating (3) Declaration of Conformity และ (4) ใบรับประกันจากผู้ผลิต เอกสารเหล่านี้สำคัญสำหรับการตรวจสอบของกรมโรงงานและการทำประกันภัยโรงงาน
สินค้า
เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight · อ้างอิง: IEC 60079-0, IEC 60079-10-1 (Gas Zone Classification), IEC 60079-10-2 (Dust Zone Classification) · อัพเดทล่าสุด: มิถุนายน 2569
30 มิถุนายน 2569
ผู้ชม 40 ครั้ง
English