อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569 · เขียนและตรวจสอบโดยทีมวิศวกร SacredLight
โคมไฟกันระเบิด คือ โคมไฟที่ออกแบบไม่ให้ตัวโคมเองกลายเป็นต้นเหตุของการจุดติด ไม่ใช่โคมที่ทนแรงระเบิดจากภายนอก
หลายคนเข้าใจว่า โคมไฟกันระเบิด แปลว่าโคมที่ระเบิดแล้วไม่พัง ความจริงตรงกันข้าม หลักการของโคมกลุ่มนี้คือควบคุมประกายไฟและความร้อนที่เกิดขึ้นภายในตัวโคมไม่ให้ออกไปจุดติดก๊าซ ไอระเหย หรือฝุ่นไวไฟที่ลอยอยู่รอบตัว จึงต้องอ่านเครื่องหมาย Ex และใบรับรองของรุ่นนั้นประกอบทุกครั้ง
หน้านี้อธิบายนิยาม หลักการทำงาน การแบ่ง Zone เครื่องหมายบนป้ายโคม และมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง สำหรับคนที่ต้องเลือกรุ่นให้ตรงหน้างานแล้ว ให้อ่านต่อที่ คู่มือเลือกโคมไฟกันระเบิดโรงงานให้ตรง Zone
นี่คือจุดที่เข้าใจผิดกันมากที่สุด โคม IP65 หรือ IP66 ไม่ใช่โคมกันระเบิด ค่า IP บอกแค่การกันสิ่งแปลกปลอมและน้ำเข้าตัวเรือน แต่ไม่ได้ยืนยันว่าใช้ในบรรยากาศไวไฟได้ ต้องดูเครื่องหมาย Ex และใบรับรองเพิ่มเสมอ
| เกณฑ์ | โคมกันน้ำกันฝุ่น (IP) | โคมไฟกันระเบิด (Ex) |
|---|---|---|
| สิ่งที่ป้องกัน | ฝุ่นและน้ำเข้าสู่ตัวโคม | ไม่ให้ตัวโคมเป็นแหล่งจุดติดในบรรยากาศไวไฟ |
| มาตรฐานที่อ้างอิง | IEC 60529 ซึ่งเป็นที่มาของค่า IP | ชุดมาตรฐาน IEC 60079 พร้อมใบรับรองของรุ่น |
| ใช้ในพื้นที่อันตรายได้ไหม | ไม่เพียงพอ แม้ค่า IP จะสูง | ได้ ถ้า Zone และกลุ่มสารในใบรับรองตรงกับหน้างาน |
| ดูอะไรเป็นหลักฐาน | ป้าย IP บนตัวโคม | เครื่องหมาย Ex บนป้าย ร่วมกับใบรับรองที่ระบุรุ่นตรงกัน |
อีกเรื่องที่ควรรู้คือ โคมกันระเบิดไม่ได้ใช้หลักการเดียวกันทุกแบบ บางแบบกักการระเบิดไว้ในตัวเรือน บางแบบลดโอกาสเกิดประกายไฟตั้งแต่ต้น บางแบบเน้นกันฝุ่นและจำกัดอุณหภูมิผิว จึงเลือกจากความหนาของตัวเรือนหรือรูปลักษณ์ภายนอกไม่ได้
Zone คือการแบ่งพื้นที่ตามโอกาสและระยะเวลาที่บรรยากาศระเบิดจะปรากฏ กลุ่มก๊าซ ไอระเหย และหมอกไวไฟใช้ Zone 0, 1, 2 ส่วนกลุ่มเมฆฝุ่นติดไฟใช้ Zone 20, 21, 22 การจำแนกต้องดูกระบวนการผลิต แหล่งปล่อยสาร และสภาพแวดล้อมประกอบกัน ไม่ใช้จำนวนชั่วโมงอย่างเดียวตัดสิน
Zone 0
มีบรรยากาศระเบิดอย่างต่อเนื่อง เป็นเวลานาน หรือเกิดบ่อย ต้องใช้อุปกรณ์ที่เหมาะกับระดับความเสี่ยงนี้โดยเฉพาะ
Zone 1
มีโอกาสเกิดบรรยากาศระเบิดเป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ ต้องตรวจว่าใบรับรองของโคมรองรับพื้นที่ระดับนี้
Zone 2
ไม่น่าจะเกิดบรรยากาศระเบิดในการทำงานปกติ และหากเกิดขึ้นจะคงอยู่เพียงช่วงสั้น
Zone 20
มีเมฆฝุ่นที่ก่อบรรยากาศระเบิดอย่างต่อเนื่อง เป็นเวลานาน หรือเกิดบ่อย
Zone 21
มีโอกาสเกิดเมฆฝุ่นที่ก่อบรรยากาศระเบิดเป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ
Zone 22
ไม่น่าจะเกิดเมฆฝุ่นที่ก่อบรรยากาศระเบิดในการทำงานปกติ และหากเกิดจะอยู่ช่วงสั้น
จุดที่มักพลาด โคมที่รับรองสำหรับก๊าซไม่ได้แปลว่ารองรับฝุ่นด้วยเสมอ ต้องมีเครื่องหมายและเงื่อนไขสำหรับฝุ่นที่ตรงกับหน้างาน และชั้นฝุ่นที่เกาะบนตัวโคมต้องประเมินเพิ่ม เพราะมีผลต่อการสะสมความร้อนและอาจฟุ้งกลับกลายเป็นเมฆฝุ่นได้
ตัวอักษรหลังคำว่า Ex บอกวิธีป้องกันการจุดติดที่โคมรุ่นนั้นใช้ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับความแข็งแรงของวัสดุ
Ex d ตัวเรือนทนการระเบิดภายใน
ใช้ตัวเรือนและรอยต่อที่ออกแบบให้ทนการระเบิดที่เกิดขึ้นภายใน และไม่ให้ลุกลามออกสู่บรรยากาศภายนอก ต้องรักษาสภาพรอยต่อและใช้งานตามคู่มือ
Ex e เพิ่มความปลอดภัย
เพิ่มมาตรการด้านฉนวน ขั้วต่อ และการออกแบบ เพื่อลดโอกาสเกิดอาร์ก ประกายไฟ หรืออุณหภูมิสูงเกิน ภายใต้เงื่อนไขที่มาตรฐานกำหนด
Ex t ป้องกันการจุดติดฝุ่น
อาศัยตัวเรือนป้องกันฝุ่นเข้าและจำกัดอุณหภูมิผิว ต้องตรวจเงื่อนไขฝุ่น กลุ่มฝุ่น และระดับการป้องกันของรุ่นนั้นให้ตรงกับพื้นที่
วิธีอ่านป้ายทั้งชุด ตัวอักษรย่อยอย่าง db, eb หรือ tb ต้องอ่านร่วมกับเครื่องหมายทั้งหมดและระดับการป้องกันอุปกรณ์ โคมหนึ่งชุดอาจใช้การป้องกันมากกว่าหนึ่งแบบในคนละส่วน การเห็นคำว่า Ex คำเดียวจึงยังใช้ตัดสินใจไม่ได้
ตัวอย่างไว้ฝึกอ่าน ไม่ใช่สเปคของสินค้าทุกรุ่น คือ Ex db IIC T6 Gb ซึ่งหมายถึงการป้องกันแบบ db กลุ่มก๊าซ IIC อุณหภูมิผิวสูงสุดตามระดับ T6 ที่ 85 องศาเซลเซียส และระดับการป้องกัน Gb โดยยังต้องตรวจ Zone ช่วงอุณหภูมิแวดล้อม และเงื่อนไขในใบรับรองให้ครบอีกชั้น
IECEx เป็นระบบการรับรองตามมาตรฐานสำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ในบรรยากาศระเบิด ส่วน ATEX เกี่ยวข้องกับข้อกำหนดของสหภาพยุโรป จึงไม่ควรใช้ชื่อทั้งสองแทนกันโดยไม่ตรวจเอกสาร
ก่อนสั่งซื้อ ให้เทียบ 5 อย่างนี้กับป้ายสินค้าจริง
หมายเลขใบรับรอง ชื่อผู้ผลิต ชื่อรุ่น เครื่องหมาย Ex และเอกสารแนบท้าย หากใบรับรองมีเงื่อนไขเฉพาะในการใช้งาน ต้องนำเงื่อนไขนั้นมาพิจารณาในการเลือกและการติดตั้งด้วย การเห็นโลโก้ในแคตตาล็อกเพียงอย่างเดียวยังไม่ยืนยันว่าโคมที่ส่งมอบอยู่ในขอบเขตของใบรับรอง
เอกสารของโครงการต้องยืนยันกับผู้รับผิดชอบด้านวิศวกรรม
ข้อกำหนดที่ใช้กับโรงงานแต่ละแห่งไม่เหมือนกัน อย่าเหมารวมว่าใบรับรองทุกระบบใช้ทดแทนกันได้ทุกโครงการ ถ้า TOR ระบุระบบใดไว้ ให้ยึดตามนั้นเป็นหลัก
โรงงานที่มีสารไวไฟหรือฝุ่นติดไฟควรตรวจเอกสารจำแนกพื้นที่อันตรายก่อนเลือกโคม รายการต่อไปนี้เป็นตัวอย่างพื้นที่ที่ควรประเมิน ไม่ใช่การกำหนดว่าโรงงานทั้งแห่งอยู่ใน Zone เดียวกัน
กลุ่มปิโตรเลียมและพลังงาน
โรงกลั่นน้ำมันและปิโตรเคมี สถานีจ่ายน้ำมันดิบ แท่นขุดเจาะ คลังเก็บเชื้อเพลิง เหมืองแร่และเหมืองถ่านหิน
กลุ่มสาธารณูปโภคพื้นฐาน
โรงไฟฟ้า โรงบำบัดน้ำเสียที่ใช้สารเคมีอันตราย ห้องชาร์จแบตเตอรี่ที่มีก๊าซไฮโดรเจนสะสม
กลุ่มแปรรูปและเคมีภัณฑ์
โรงงานสีและตัวทำละลาย โรงงานเคมีภัณฑ์ โรงสีแป้ง โรงอาหารสัตว์ และโรงแปรรูปที่มีฝุ่นติดไฟฟุ้งในกระบวนการ
โคมกันระเบิดรุ่นเดิมส่วนใหญ่ใช้หลอดเมทัลฮาไลด์ซึ่งกินไฟสูง ติดสว่างเต็มที่ช้า และต้องเปลี่ยนหลอดบ่อย การเปลี่ยนมาใช้ LED ทำให้ค่าไฟลดลงชัดเจนที่ความสว่างเท่าเดิม ส่วนจะลดได้เท่าไรขึ้นกับว่าของเดิมเป็นหลอดชนิดใดและกี่วัตต์ ต้องคำนวณจากรายการโคมจริงของแต่ละโรงงาน
ข้อได้เปรียบอีกด้านคือการบำรุงรักษา งานเปลี่ยนหลอดในพื้นที่อันตรายมีขั้นตอนมากกว่าพื้นที่ทั่วไป เพราะต้องขออนุญาตทำงานและต้องประกอบตัวเรือนกลับให้ได้สภาพเดิมทุกครั้ง การลดความถี่ในการเข้าไปแตะตัวโคมจึงมีค่ามากกว่าที่ตัวเลขค่าไฟบอก
อยากรู้ว่าเปลี่ยนแล้วงบเท่าไร อ่านต่อที่ ราคาโคมไฟกันระเบิดขึ้นกับอะไรบ้าง
รุ่น SL-GYD620 และ SL-GYD680 เป็นโคมกันระเบิดแบบ Multi-Purpose ที่ใช้อธิบายคุณสมบัติพื้นฐานของโคมกลุ่มนี้ได้ชัดเจน
โครงสร้างและการป้องกัน
ตัวเรือนผลิตจากอะลูมิเนียมอัลลอยคุณภาพสูง แข็งแรง ทนความร้อน ไม่ทำปฏิกิริยากับสารเคมีและไอระเหย ทนการกัดกร่อน ไม่เป็นสนิม ได้ระดับการกันน้ำกันฝุ่น IP66
แสงและมุมกระจายแสง
เลือกอุณหภูมิสีได้ตั้งแต่ 3,000K ถึง 6,500K ให้ความสว่างได้ถึง 130 lm/W และมีมุมลำแสงให้เลือกตั้งแต่ 60 องศาสำหรับพื้นที่สูง ไปจนถึง 120 องศาสำหรับพื้นที่ทั่วไป
รูปแบบการติดตั้ง
รองรับการติดตั้งแบบห้อยลงเพื่อใช้เป็นโคมไฮเบย์ และติดตั้งบนเสาแบบโคมไฟถนนสำหรับลานอเนกประสงค์หรือลานโหลดสินค้า มีอุปกรณ์เสริมช่วยติดตั้งมาให้
พื้นที่อันตรายที่รองรับ
ทั้งสองรุ่นได้รับมาตรฐานสำหรับงานอุตสาหกรรมระดับสากล ใช้ในพื้นที่ Zone 1 และ Zone 2 รวมถึง Zone 21 และ Zone 22 ได้ โดยต้องตรวจเงื่อนไขในใบรับรองให้ตรงกับกลุ่มสารของหน้างานก่อนใช้ทุกครั้ง
ส่งเอกสารจำแนกพื้นที่หรือรูปหน้างานมาได้เลย ทีมวิศวกรช่วยอ่านเครื่องหมาย Ex ตรวจว่าใบรับรองครอบคลุม Zone และกลุ่มสารของคุณหรือไม่ แล้วแนะนำรุ่นที่ใช้ได้จริง สอบถามปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ไม่ใช่ โคมไฟกันระเบิด คือ โคมที่ป้องกันไม่ให้ประกายไฟหรือความร้อนจากตัวมันเองออกไปจุดติดก๊าซ ไอระเหย หรือฝุ่นไวไฟรอบตัว ไม่ได้หมายถึงโคมที่ทนแรงระเบิดจากภายนอก
ใช้แทนไม่ได้ ค่า IP บอกการป้องกันฝุ่นและน้ำเข้าตัวเรือนเท่านั้น ไม่ได้ยืนยันความเหมาะสมกับบรรยากาศที่มีก๊าซหรือฝุ่นไวไฟ พื้นที่อันตรายต้องตรวจเครื่องหมาย Ex และใบรับรองให้ตรงกับการจำแนกพื้นที่
ไม่มีแบบไหนดีกว่าโดยตัวมันเอง เพราะเป็นวิธีป้องกันคนละแบบ Ex d ใช้ตัวเรือนทนการระเบิดภายใน ส่วน Ex e ลดโอกาสเกิดประกายไฟตั้งแต่ต้น การเลือกต้องดูการรับรองของอุปกรณ์ทั้งชุด ข้อกำหนดของพื้นที่ และวิธีติดตั้งร่วมกัน
ใช้ได้เฉพาะเมื่อเครื่องหมายและใบรับรองของรุ่นนั้นครอบคลุมอันตรายจากฝุ่นและ Zone ที่ต้องการอย่างชัดเจน การรับรองสำหรับก๊าซไม่ได้ครอบคลุมฝุ่นโดยอัตโนมัติ ต้องเปิดดูขอบเขตในใบรับรองก่อนทุกครั้ง
ต้องดูจากเอกสารจำแนกพื้นที่อันตรายของโรงงาน ซึ่งพิจารณากระบวนการผลิต แหล่งปล่อยสาร และสภาพแวดล้อมประกอบกัน ไม่ควรตัดสินเองจากการมองด้วยตา ถ้ายังไม่มีเอกสารนี้ ควรให้ผู้รับผิดชอบด้านวิศวกรรมประเมินก่อนกำหนดสเปคโคม
เลือกรุ่นโคมไฟกันระเบิดโรงงาน เลือกอย่างไรให้ตรงพื้นที่และติดตั้งถูกต้อง
ราคาราคาโคมไฟกันระเบิดขึ้นกับอะไรบ้าง
พื้นที่อันตรายการเลือกอุปกรณ์กันระเบิดในพื้นที่อันตราย
หมวดหมู่โคมไฟกันระเบิด LED ทุกรุ่น
หมวดหมู่โคมไฟถนนกันระเบิด
อุปกรณ์อุปกรณ์กันระเบิด Cable Gland และกล่องต่อสาย
ที่มาของข้อมูล เขียนและตรวจสอบโดยทีมวิศวกร SacredLight บริษัท เซเครทไลท์ จำกัด ก่อตั้งปี 2552 อ้างอิงชุดมาตรฐาน IEC 60079 ซึ่งครอบคลุมข้อกำหนดทั่วไปของอุปกรณ์ในบรรยากาศที่อาจระเบิดได้ การจำแนกพื้นที่อันตราย และการป้องกันการจุดติดจากฝุ่น เนื้อหาในหน้านี้เป็นความรู้พื้นฐานเพื่อใช้สื่อสารกับผู้รับผิดชอบด้านวิศวกรรม ไม่ใช้แทนเอกสารจำแนกพื้นที่ของโรงงาน · อัปเดตล่าสุด: กันยายน 2569
23 กันยายน 2569
ผู้ชม 4403 ครั้ง
English