1. ทำความเข้าใจศัพท์สำคัญให้ถูกต้องก่อนเริ่มออกแบบ

งานไฟสนามกีฬากลางแจ้งมีตัวชี้วัดหลายตัวที่ฟังดูคล้ายกันแต่วัดคนละอย่าง ความสับสนที่พบบ่อยที่สุดคือการเรียกและใช้ค่าต่อไปนี้ปนกัน

• ULR (Upward Light Ratio): นิยามของ CIE คือสัดส่วนฟลักซ์ของโคมหรือทั้งระบบที่ปล่อยตั้งแต่แนวราบขึ้นไป เมื่อโคมอยู่ในตำแหน่งติดตั้งจริง
• Glare Rating (GR): ชื่อที่ถูกต้องคือ Glare Rating ไม่ใช่ Glare Ratio ค่านี้ขึ้นกับการกระจายความเข้มแสง มุมเล็ง จำนวนและตำแหน่งโคม ความสูงติดตั้ง และความสว่างของพื้นที่โดยรอบ
• Obtrusive Light: ตาม CIE หมายถึง spill light ที่ก่อความรำคาญ ความไม่สบายตา การรบกวนสมาธิ หรือทำให้เห็นข้อมูลสำคัญ เช่น สัญญาณจราจร ได้ยากขึ้น ความหมายกว้างกว่าคำว่าแสงที่ส่องเข้าบ้านคนอื่นเฉยๆ
• Spill Light: นิยามของ CIE คือแสงจากระบบที่ตกนอกขอบเขตพื้นที่ที่ออกแบบไว้

2. เลือกมาตรฐานให้เหมาะกับชนิดกีฬาและภูมิภาค

สนามกีฬากลางแจ้งแต่ละแห่งอาจต้องอ้างเอกสารคนละฉบับ ขึ้นอยู่กับชนิดกีฬา ภูมิภาค และว่ามีการถ่ายทอดสดหรือไม่ ตารางนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการเลือกอ้างอิง ไม่ใช่ตัวแทนตัวเลขเฉพาะกีฬาหรือกฎหมายท้องถิ่น

ในทางปฏิบัติ ค่าตัวเลขรายกีฬาส่วนใหญ่อยู่ในฉบับเต็มที่ต้องซื้อหรือเข้าถึงตามสิทธิ์สมาชิก ทีมออกแบบจึงควรยืนยันเกณฑ์ที่ใช้จริงกับผู้ออกเอกสารหรือสมาคมกีฬาที่เกี่ยวข้องก่อนนำไปอ้างอิงในสัญญา

3. แยกความส่องสว่างแนวนอนและแนวตั้งให้ชัดเจน

สนามที่ดูสว่างจากพื้นอาจยังไม่พอสำหรับผู้เล่นหรือกล้อง เพราะค่าที่ใช้ประเมินคนละมุมมองต้องแยกกันตั้งแต่ต้น

• ความส่องสว่างแนวนอน (Eh): วัดบนระนาบพื้นสนาม บอกว่าพื้นผิวและเส้นสนามมองเห็นชัดแค่ไหน
• ความส่องสว่างแนวตั้ง (Ev): วัดในแนวตั้งจากทิศทางที่กำหนด สำคัญต่อการเห็นตัวผู้เล่นและใบหน้า รวมถึงคุณภาพภาพจากกล้องแต่ละตำแหน่ง

FIFA Football Stadiums Guidelines ระบุว่าไฟสนามควรให้สภาพที่ปลอดภัยและสบายตาแก่ผู้เล่น เจ้าหน้าที่ และผู้ชม มีแสงเพียงพอ ความสม่ำเสมอ การแสดงสี และการควบคุม glare ที่เหมาะสม หากสนามมีการถ่ายทอดสดต้องเพิ่มความส่องสว่างแนวตั้งจากทุกตำแหน่งกล้องที่คาดว่าจะใช้งานจริง ไม่ใช่คำนวณเฉพาะ Eh แล้วสรุปว่าเพียงพอ

4. ประเมิน Glare Rating อย่างถูกวิธี

CIE 112 กำหนดระบบ Glare Rating สำหรับพื้นที่กีฬากลางแจ้งและพื้นที่เปิดโล่งโดยเฉพาะ ใช้สเกล 10 ถึง 90 ค่ายิ่งต่ำยิ่งดี ระบบนี้ใช้ได้กับทิศมองต่ำกว่าระดับสายตาเท่านั้น และประเมิน glare ภายในหรือใกล้พื้นที่ที่ส่องสว่าง ไม่ครอบคลุม spill light ที่อยู่นอกพื้นที่นั้น

ตัวอย่างวิธีคำนวณที่เป็นรูปธรรมที่สุดมาจาก UEFA Stadium Lighting Guide ซึ่งกำหนดขั้นตอนสำหรับสนามฟุตบอลไว้ดังนี้

• ตั้งจุดสังเกต 96 จุดตามกริดอ้างอิงของ UEFA
• หมุนทิศมองทุก 15 องศา เริ่มจาก 0 หรือ 180 องศา ครบ 360 องศา
• กำหนดความสูงสายตาผู้สังเกตที่ 1.75 เมตรจากพื้นสนาม
• บันทึกค่า Glare Rating สูงสุดและทิศทางที่เกิดในแต่ละจุด

วิธีนี้เป็นกรอบเฉพาะของ UEFA สำหรับฟุตบอล ไม่ใช่จำนวนจุดสากลที่ใช้แทนได้กับทุกกีฬา สนามกีฬาประเภทอื่นควรตรวจสอบวิธีประเมินจากมาตรฐานหรือสมาคมของกีฬานั้นโดยตรง

5. ควบคุมแสงรบกวนนอกสนามและ ULR

CIE 150 ให้กรอบสำหรับจำกัดผลกระทบของแสงภายนอกต่อคนและสิ่งแวดล้อมทั้งธรรมชาติและสิ่งปลูกสร้าง รายงานผลกระทบรอบสนามที่ดีควรแสดงความส่องสว่างแนวนอนและแนวตั้งที่จุดอ้างอิงรอบสนาม ความเข้มการส่องสว่างในทิศทางที่กำหนด และค่า ULR ตามมาตรฐานหรือข้อบังคับท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง

ตัวอย่างเกณฑ์ที่ระบุตัวเลขชัดเจนมาจาก UEFA ซึ่งกำหนดว่าระบบไฟสนามไม่ควรสร้างความส่องสว่างแนวตั้งเกิน 50 ลักซ์ ที่ความสูง 1.5 เมตร และระยะ 50 ถึง 200 เมตรจากแนวเขตสนาม สนามที่ออกแบบค่าความสว่างต่ำกว่านี้ควรควบคุมแสงรบกวนให้ต่ำลงตามไปด้วย และทุกกรณีต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดของหน่วยงานท้องถิ่นเป็นหลัก

ด้านผลกระทบจาก glare ต่อชุมชน UEFA ระบุว่าระบบไฟสนามไม่ควรก่อ disability glare หรือ discomfort glare ต่อคนในพื้นที่ใกล้เคียง และต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับผู้ขับขี่บนถนนข้างเคียงที่อาจโดนแสงพุ่งเข้าตาโดยตรง

6. เลือกออปติกและมุมเล็งให้ลดผลกระทบตั้งแต่การออกแบบ

ออปติกแบบอสมมาตร มุมเล็งที่เหมาะสม แผ่นบังแสง และตะแกรงบังแสงช่วยจำกัดแสงที่ไม่ต้องการได้ แต่ต้องเลือกจากผลการคำนวณจริงของรุ่นโคม ไม่ใช่ตัดสินจากชื่อมุมลำแสงหรือภาพประกอบในโบรชัวร์

UEFA ให้แนวทางทั่วไปสำหรับสนามฟุตบอลว่า มุมเล็งของโคม LED ไม่ควรเกิน 60 องศาจากเส้นตั้งฉากกับพื้นสนาม เพื่อลดโอกาสเกิด discomfort glare ต่อผู้เล่นและเจ้าหน้าที่ แต่เอกสารเดียวกันย้ำว่าต้องประเมินใหม่ตามชนิดโคม LED ที่เลือกใช้จริงและข้อจำกัดของโครงสร้างสนาม ไม่ใช่ตัวเลขตายตัวที่ใช้แทนได้ทุกกรณี โคมแบบแผงแบน (flat panel) โดยเฉพาะต้องตรวจสอบมุมเล็งอย่างละเอียดกว่าโคมแบบจุดกำเนิดแสงเดี่ยวทั่วไป

7. ยืนยันด้วยข้อมูลโฟโตเมตริกจริง ไม่ใช่ค่าประมาณ

ทุกค่าที่กล่าวมาข้างต้น ทั้ง ULR, Glare Rating และแสงนอกเขต คำนวณได้แม่นยำก็ต่อเมื่อใช้ข้อมูลจากโคมรุ่นจริงเท่านั้น เอกสารที่ควรขอจากผู้ผลิตหรือผู้จำหน่ายก่อนตัดสินใจมีดังนี้

• 1. รายงานทดสอบตาม ANSI/IES LM-79-24 ซึ่งกำหนดวิธีวัดที่ทำซ้ำได้สำหรับฟลักซ์ส่องสว่าง กำลังไฟ ประสิทธิผล การกระจายความเข้มการส่องสว่าง และข้อมูลสีของผลิตภัณฑ์ Solid State Lighting
• 2. ไฟล์ IES หรือ LDT ที่ตรงกับรุ่น กำลังไฟ เลนส์ และอุปกรณ์บังแสงที่เสนอจริง ไม่ใช่ไฟล์ตัวอย่างจากรุ่นใกล้เคียง
• 3. ผลคำนวณ ULR ของระบบตามตำแหน่งและมุมเล็งติดตั้งจริง ไม่ใช่ค่า ULR ของโคมเดี่ยวในห้องทดสอบ
• 4. ผลคำนวณ Glare Rating ตามตำแหน่งผู้สังเกตและทิศทางที่มาตรฐานหรือสมาคมกีฬากำหนด
• 5. รายงานความส่องสว่างที่จุดรับผลกระทบรอบสนาม สำหรับยื่นต่อหน่วยงานอนุญาตหากโครงการต้องการ

ไฟล์โฟโตเมตริกเป็นข้อมูลตั้งต้นสำหรับออกแบบ ไม่ใช่ผลรับรองว่าติดตั้งแล้วจะผ่านเกณฑ์ทันที การผ่านจริงต้องมาจากการคำนวณระบบทั้งชุดที่ใส่ตำแหน่ง ความสูง มุมเล็ง และค่า Maintenance Factor ให้ตรงกับโครงการ แล้วตรวจวัดยืนยันอีกครั้งหลังติดตั้ง

8. เตรียมพร้อมสำหรับงานถ่ายทอดสด สี และ Flicker

สนามที่อาจมีการถ่ายทอดสดต้องกำหนดค่าที่สัมพันธ์กับกล้องและอัตราเฟรมตั้งแต่ขั้นออกแบบ ไม่ควรสรุปว่าใช้โคม LED แล้วจะไม่มีปัญหา Flicker โดยอัตโนมัติ เพราะสมรรถนะจริงยังขึ้นกับไดรเวอร์ วิธีหรี่แสง และความถี่มอดูเลชันของแต่ละรุ่น CIE 083:2019 ครอบคลุมความส่องสว่างแนวตั้ง ความสม่ำเสมอ Flicker อุณหภูมิสี และการแสดงสีสำหรับงานโทรทัศน์และภาพยนตร์โดยเฉพาะ

ฉบับปรับปรุงของ BS EN 12193:2018 เพิ่มข้อกำหนดด้านการถ่ายทอดโทรทัศน์และภาพยนตร์ไว้ชัดเจนขึ้น รวมถึงนำค่า Television Lighting Consistency Index หรือ TLCI มาใช้แทนค่าการแสดงสีทั่วไปสำหรับกล้องถ่ายทอดสด และเพิ่มข้อกำหนดลด Flicker สำหรับกล้องบันทึกภาพสโลว์โมชันโดยเฉพาะ การเลือกดูเฉพาะค่า CRI หรืออุณหภูมิสีเพียงอย่างเดียวจึงไม่ครอบคลุมคุณภาพภาพที่ต้องการทั้งหมด

9. เลือกวัสดุและวางแผนบำรุงรักษาให้ทนสภาพแวดล้อมจริง

IEC 60598-2-5 กำหนดข้อกำหนดเฉพาะสำหรับโคมฟลัดไลท์ ส่วนระดับการป้องกันเปลือกหุ้มดูจาก IP Code ตาม IEC 60529 และระดับการป้องกันแรงกระแทกจากภายนอกดูจาก IK Code ตาม IEC 62262 อย่างไรก็ตาม ไม่มีค่า IP หรือ IK ค่าเดียวที่เหมาะกับทุกสนาม ต้องเลือกตามฝน ฝุ่น ไอเกลือ การกัดกร่อน ความเสี่ยงถูกกระแทก และการเข้าถึงเพื่อบำรุงรักษาของแต่ละพื้นที่จริง

ผลของแสงที่ลดลงตามอายุใช้งานและการสะสมสิ่งสกปรกต้องเผื่อไว้ตั้งแต่ขั้นออกแบบเช่นกัน ISO/CIE TS 22012:2019 ให้แนวทางกำหนด Maintenance Factor สำหรับระบบภายนอกและภายในจากสมรรถนะผลิตภัณฑ์และสภาพแวดล้อมจริง เพื่อให้ค่าที่ออกแบบไว้ยังคงผ่านเกณฑ์ตลอดรอบบำรุงรักษา ไม่ใช่ผ่านเฉพาะวันแรกที่เปิดใช้งาน

10. คำนึงถึงผลกระทบต่อสุขภาพและระบบนิเวศ

CIE Position Statement 2025 ระบุว่าแสงยามค่ำคืนมีประโยชน์ต่อความปลอดภัยและการมองเห็น แต่ผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์อาจรวมถึงการรบกวนการนอนหลับและจังหวะชีวภาพของคน การรบกวนการผสมพันธุ์ การอพยพ และการผสมเกสรของสิ่งมีชีวิตอื่น รวมถึงปรากฏการณ์ sky glow ที่บดบังการมองเห็นท้องฟ้ายามค่ำคืน

แนวทางลดผลกระทบที่ CIE แนะนำเน้นที่การออกแบบให้ดีตั้งแต่ต้น การทำความเข้าใจบริบทพื้นที่โดยรอบ และการเลือกระบบควบคุมที่ปรับระดับความสว่างหรือช่วงเวลาใช้งานได้ตามความจำเป็นจริง แทนที่จะเปิดไฟเต็มกำลังตลอดเวลาโดยไม่จำเป็น

สรุป

ไฟสนามกีฬากลางแจ้งที่ออกแบบดีต้องตอบโจทย์พร้อมกันสามด้าน คือผู้เล่นมองเห็นชัดและไม่แยงตา ผู้ชมและกล้องได้ภาพที่มีคุณภาพเมื่อจำเป็น และชุมชนรอบสนามไม่ได้รับผลกระทบเกินควร การเข้าใจศัพท์อย่าง ULR, Glare Rating และ Obtrusive Light ให้ถูกต้อง เลือกมาตรฐานให้ตรงกับชนิดกีฬา และยืนยันทุกค่าด้วยข้อมูลโฟโตเมตริกของโคมรุ่นจริง คือรากฐานที่ทำให้โครงการไม่ต้องแก้ไขภายหลังการติดตั้ง

อยากได้โคมไฟสนามกีฬาที่คุมแสงแยงตาและแสงรบกวนได้ตั้งแต่แบบ?

ส่งขนาดสนามและตำแหน่งพื้นที่ข้างเคียงมาได้เลย ทีมวิศวกร SacredLight ช่วยจำลองแสงด้วย DIALux พร้อมประเมิน ULR และ Glare Rating ให้ฟรีก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปัจจัยออกแบบไฟสนามกีฬากลางแจ้ง

สินค้าและบริการที่เกี่ยวข้อง

บริการ โคมไฟสนามกีฬา พร้อมติดตั้ง ครบวงจร

คู่มือ คู่มือเลือกโคมไฟสนามกีฬา LED มาตรฐานสากล ครบ 5 ประเภทสนาม

สินค้า โคมไฟสนามกีฬา LED ทุกรุ่นของ SacredLight

เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight  ·  อ้างอิง: CIE 112-1994, CIE 150:2017, CIE 083:2019, CIE Position Statement on Obtrusive Light and Light Pollution 2025, UEFA Stadium Lighting Guide 2023, FIFA Football Stadiums Guidelines, BS EN 12193:2018, ANSI/IES RP-6-24, ANSI/IES LM-79-24, IEC 60598-2-5, IEC 60529, IEC 62262, ISO/CIE TS 22012:2019  ·  อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569